Share

ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ: ಶತಮಾನದ ಸ್ವರ ಮಾಧುರ್ಯ
ಡಾ. ಎನ್ ಜಗದೀಶ್ ಕೊಪ್ಪ

ತಾನು ಈ ಧರೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದದ್ದೇ ಹಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಬಂತೆ ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಾಡುತ್ತಾ ಬದುಕಿದ ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರ ಸಾರ್ಥಕ ಬದುಕು ಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯದೆ, ಮುಗುಳು ನಗೆಗೆ, ಸ್ವರ ಮಾಧುರ್ಯಕ್ಕೆ, ಶುದ್ಧವಾದ ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಲಯಕ್ಕೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗಿತದ ರಾಗಗಳಿಗೆ, ಭಾರತದ ಸಂತ ಮಹಾನುಭವರ ಭಜನೆಗಳಿಗೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಾವ ಪರವಶತೆಗೆ, ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಸೌಜನ್ಯ ಹಾಗೂ ವಿನಯವಂತಿಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ಶಬ್ದವೆಂಬಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

~

2ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದ ಧ್ರುವತಾರೆ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಮುಕುಟಮಣಿ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರು ಬದುಕಿದ್ದರೆ, ಈ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 16ಕ್ಕೆ ಶತಾಯುಷಿ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರು ಇಂದು ನಮ್ಮ ಜೊತೆ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವರು ಮನದುಂಬಿ ಹಾಡಿದ ಕೀರ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹಾಡಿದ “ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಪ್ರಜಾ ರಾಮ ಪೂರ್ವಾ ಸಂಧ್ಯಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ” ಭಾರತದ ಬೆಳಗಿನ ಉದಯರಾಗಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲರ ನಾಲಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನಲಿದಾಡುತ್ತಿದೆ. ನಾನು ಈ ಧರೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದದ್ದು ಹಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಬಂತೆ ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಾಡುತ್ತಾ ಬದುಕಿದ ಅವರ ಸಾರ್ಥಕ ಬದುಕು ಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯದೆ, ಮುಗುಳು ನಗೆಗೆ, ಸ್ವರ ಮಾಧುರ್ಯಕ್ಕೆ, ಶುದ್ಧವಾದ ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಲಯಕ್ಕೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗಿತದ ರಾಗಗಳಿಗೆ, ಭಾರತದ ಸಂತ ಮಹಾನುಭವರ ಭಜನೆಗಳಿಗೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಾವ ಪರವಶತೆಗೆ, ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಸೌಜನ್ಯ ಹಾಗೂ ವಿನಯವಂತಿಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ಶಬ್ದವೆಂಬಂತೆ ನಮಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಬಣ್ಣಿಸಿದರೂ, ಮನದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ಣತೆಯ ಭಾವವೊಂದು ಪ್ರತಿಯೋಬ್ಬ ಲೇಖಕನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಎಂ ಎಸ್ ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಬಣ್ಣನೆಗಳಿಗೂ ಮೀರಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉಸಿರಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲಾರದ ಮುದ್ರೆಯೊಂದನ್ನು ಒತ್ತಿದವರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಾನೆ ಮ್ಯಾಗ್ಸಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಹಾಡುಗಾರ ಟಿ ಎಂ ಕೃಷ್ಣ, ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಾಧನೆ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಒಂದು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಅವರ ವಚಸ್ಸು ಇರಬಹುದೆ? ಅಥವಾ ಸೌಂದರ್ಯವಿರಬಹುದೆ? ಇಲ್ಲ ಅವರ ವಿನಯ ಸ್ವಭಾವವೆ? ಅಥವಾ ಅದು ಕೇವಲ ಅವರ ಅದೃಷ್ಟವೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೂ ಅವರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲ. ಎಂ ಎಸ್ ಅಮ್ಮ, ಎಂ ಎಸ್ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಆಗಿರುವುದು ಅವರ ಸಂಗೀತದಿಂದ. ಉಳಿದದ್ದೆಲ್ಲಾ ಆನಂತರ ಬಂದದ್ದು. ನಾವು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಂ ಎಸ್ ಅವರ ಹಿರಿಮೆಗೆ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವಾದ ಅವರ ಸಂಗೀತವನ್ನೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರೆತು ಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಅವರ ಮಹಾನ್ ಮಾನವೀಯ ಗುಣವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತೇವೆ. ಅವರನ್ನು ಲೋಕ ಹಿತೈಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಅವರಿಗೆ ದೈವದತ್ತವಾದ ಕಂಠಸಿರಿ ಇದೆ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಅವರ ಅನುಪಮ ಸೌಂದರ್ಯ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತೇವೆ, ಹಾಗೇಯೇ ಅವರಿಗಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅವರೊಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನೇ ಮರೆತು ಬಿಡುತ್ತೇವೆ.

4ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಒಂದು ನಿಜವಾದ ಸಂಕೇತ. ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೂ ಮತ್ತು ಮಹಾನ್ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವುದು ಅವರ ಸಂವಹನ ಕೌಶಲದಲ್ಲಿ. ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ, ತಮ್ಮೆದುರಿರುವ ಕೇಳುಗರೊಂದಿಗೆ ಕರಗಿಹೋಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಕೌಶಲಗಳು ನಿರರ್ಥಕ. ಎಂ ಎಸ್ ಅವರಿಗೆ ಅದ್ವಿತೀಯ ಸಂವಹನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿತ್ತು. ಅವರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಿದವರೆಲ್ಲಾ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಛೇರಿಯಿಂದ ಆಚೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಡುವಾಗಿನ ತಮ್ಮೆಲ್ಲಾ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಅವರು ಕೇಳುಗರಿಗೆ ದಾಟಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಕೇಳುಗರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಲ್ಲೀನತೆ ಉಂಟಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಇದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತದೊಳಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಳುಗಿದಾಗ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಎಲ್ಲರೂ ಆ ಅನುಭವದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೊಂದು ಸಂತಸದ, ದುಃಖದ, ಪರಾಕಾಷ್ಠತೆಯ, ಭಾವೋದ್ರೇಕದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರಮಾನಂದದ ಅನುಭವ. ಅದೇ ಎಂ.ಎಸ್.ಅಮ್ಮ.”

ಇದಕ್ಕಿಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಎಂ ಎಸ್ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಅಸಾದ್ಯ. ಎಂ ಎಸ್ ಅವರ ಈ ಸಂಗೀತ ಸಾಧನೆಯ ಹಿಂದೆ ಅವರ ಎಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ನಿರಂತರ ಶ್ರಮವಿತ್ತು. ಅವರೆಂದೂ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಒಂದು ವೃತ್ತಿ ಅಥವಾ ಹವ್ಯಾಸ ಎಂದು ಭಾವಿಸದೆ, ಧ್ಯಾನ ಅಥವಾ ತಪ್ಪಸ್ಸಿನಂತೆ ಆಲಂಗಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಅವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಲು ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯ ವೇದಿಕೆಗೆ ಹತ್ತಿ ಬರುವಾಗ ದೇವರ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ನಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಸಂಗೀತವೆಂದರೆ, ದೇವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಹಾಡುವುದು ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಪಂಡಿತರು, ಪಾಮರರು ಎಂಬ ಭೇದ ಭಾವಗಳಿರಲಿಲ್ಲ.

ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರದು ಅಭಿಜಾತ ಪ್ರತಿಭೆ. ಹಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜನಿಸಿದ್ದೀನಿ ಎಂಬಂತೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾ, ಅದ್ಭುತವಾದ ತಮ್ಮ ಕಂಠ ಸಿರಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಬಂದವರು. 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತ ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದ ಜಿ ವೆಂಕಟಾಚಲಂ ಎಂಬುವವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರನ್ನು ನೋಡಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಿ “ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷದ ಈ ಬಾಲೆಗೆ ನಲವತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಪಳಗಿದ ಕಲಾವಿದೆಯೊಬ್ಬರು ಹಾಡುವ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ ದಕ್ಕಿದೆ. ಗುಂಗರು ಕೂದಲಿನ, ಹೊಳೆಯುವ ಕಣ್ಣಿನ ಈ ಬಾಲಕಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಗ್ಧತೆ ನಮ್ಮ ಕಲಾವಿದರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿದೆ. ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ತುಂಬು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಹೃದಯದಿಂದ ಹಾಡುವ ಗಾಯನ ಶೈಲಿ ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳನ್ನು ಈಕೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯವಿದೆ” ಎಂದು ನುಡಿದಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದದ್ದೆಲ್ಲಾ ಇತಿಹಾಸ.

5ಎಂ ಎಸ್ ಅವರಿಗೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಮ್ಯುಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಾಗ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು. ಸಂಗಿತ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ನೆರದಿದ್ದ ದಿಗ್ಗಜರೆದುರು ಯಾವುದೇ ಅಳುಕಿಲ್ಲದೆ, ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಗೌಳ ರಾಗದಲ್ಲಿ “ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ” ಕೀರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿ, ತ್ಯಾಗರಾಜರು, ದೀಕ್ಷಿತರು ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮಾಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಕೆಲವು ಆಯ್ದ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಶೋತೃಗಳ ಮನತಣಿಸಿದ ಅವರು, ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪದಂ, ಜಾವಳಿಗಳಲ್ಲದೆ, ತಮಿಳಿನ ತೇವರಂ ಮತ್ತು ತಿರುಪ್ಪಾವೈಗಳನ್ನು (ದೇವರ ನಾಮಗಳು) ಹಾಡಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ರೋಮಾಂಚನಗೊಳಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮೊಳಗಿದ್ದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲರೆದುರು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಅ ದಿನದ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ ಷಣ್ಮುಗವಡಿವು ಮಗಳಿಗೆ ತಂಬೂರ ಹಿಡಿದು ಶ್ರುತಿ ಮೀಟುತ್ತಾ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದ್ದು ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಪಕ್ಕ ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಪುರುಷ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಬಿಗುಮಾನವನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕಿ ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದರ ಜೊತೆ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡದ ಪಿಟೀಲು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಟಿ ಚೌಡಯ್ಯನವರು ಎಂ ಎಸ್ ಅವರ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯ ನುಡಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಅವರನ್ನು ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರಗಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಎಂ ಎಸ್ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರು ಗಾಯನ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಮ ಸೇವಾ ಮಂಡಳಿ ಇವರ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆದ ಒಟ್ಟು ಮುವತ್ತೇಳು ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ, ಶೇಷಾದ್ರಿಪುರಂ ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರು ನಗರದ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕವಿಟ್ಟವರಿಲ್ಲ. ಎಂ ಎಸ್ ಅವರದು ಆಕಸ್ಮಿಕ ಪ್ರತಿಭೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಅಭಿಜಾತ ಪ್ರತಿಭೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಜ್ಞಾನ, ರಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳ ಕುರಿತು ಇದ್ದ ಶ್ರದ್ಧೆ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಗಣ್ಯರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ.

2ಎಂ ಎಸ್ ಅವರ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಇತರೆ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಷ್ಟದ ಸಂಗತಿ. ಅದು ರಾಗಾಲಾಪನೆ ಇರಬಹುದು, ಸ್ವರ ಪ್ರಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ನೆರವಲ್ ಗಳ ನಡುವೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ಸಮತೋಲನವಿರಬಹುದು, ಶ್ರುತಿ ಶುದ್ಧತೆ, ಗಮಕ ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಲಯ ಮತ್ತು ತಾಳ ಕುರಿತಂತ ಇದ್ದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವರನ್ನು ಒಬ್ಬ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕಲಾವಿದೆಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ್ದವು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಕಂಠಸಿರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರರ ಕೃತಿ ಅಥವಾ ಕೀರ್ತನೆಗಳು ಅಥವಾ ಭಜನೆ, ಶ್ಲೋಕ, ದೇವರ ನಾಮಗಳು, ಹಿಂದಿಯ ಮೀರಾ ಭಜನ್ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿಯ ಅಭಂಗ್ ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಾದದ ನದಿಯಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿದು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿಪಂಜರವಿದ್ದಂತೆ, ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ರಾಗಗಳು ನಿಜವಾದ ಮೂಲಾಧಾರಗಳು. ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರರು ಮೂಲತಃ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಂದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಕೃತಿಗಳು ರಚನೆಯಾದವು ನಿಜ. ಆದರೆ, ರಾಗಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಾಂಸವನ್ನು ತುಂಬಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸುಸ್ವರ ಎಂಬ ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಕೇಳುಗರ ಎದೆಗೆ ತಾಕುವಂತೆ ದಾಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಇಂತಹ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಪಾತ್ರ ಅಪ್ರತಿಮವಾದುದು. ಅವರು ಹಾಡಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಓ ರಂಗಶಾಯಿ, ಸರೋಜದಳನೇತ್ರಿ, ದೇವೀ ಬ್ರೋವ, ವೀಣಾ ಪುಸ್ತಕಧಾರಿಣೆ, ಇಕನೈನನಾ, ಸೊಗಸುಗಾ ಮೃದಂಗ ತಾಳಮು, ಶ್ರೀರಂಗಪುರ ವಿಹಾರ, ವಲ್ಲಭಾ ಚಾರ್ಯರ ಅಧರಂ ಮಧುರಂ, ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡದ ಡಿ.ವಿ.ಜಿ.ಯವರ ಯದುವಂಶ ತಿಲಕನ, ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮಾವಳಿ, ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಸುಪ್ರಭಾತ, ಮೀರಾ ಭಜನೆ, ಮುಂತಾದ ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಭಾರತದ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಅದೇ ರೀತಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ರಾಗಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಂಕರಾಭರಣಂ, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಕಾಂಭೋಜಿ, ಭೈರವಿ, ತೋಡಿ, ಕೀರವಾಣಿ ಶ್ರೀರಂಜಿನಿ, ಕೇದಾರಗೌಳ ರಾಗಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದನ ಕುಂಚದಲ್ಲಿ ಅರಳುವ ಕಲೆಯಂತೆ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಕಂಠ ಸಿರಿಯಲ್ಲಿ ಅರಳಿದವು. “ಸಂಗೀತವೆಂಬುದು ದೇವರ ಭಾಷೆ ಅದು ಧರ್ಮಾತೀತ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತ” ಎಂಬುದು ಅವರ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಎಂ ಎಸ್ ಅವರು ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ತಮ್ಮ 88 ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜೀವನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 75 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಸಂಗೀತ ಸುಧೆಯನ್ನು ಹರಿಸಲು ಬದುಕನ್ನು ಮುಡಿಪಾಗಿರಿಸಿದ ಭಾರತದ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಕಲಾವಿದೆ ಎಂಬ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಟಿ ಟಿ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿಯವರು ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಕಂಠಸಿರಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಇದು ಶತಮಾನದ ಕಂಠಸಿರಿ ಎಂದು ಹೊಗಳಿದ್ದರು. ಅದು ಇಂದಿಗೂ ನಿಜವಾಗಿದೆ. ಈ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಎಂ ಎಸ್ ಅವರದು ಶತಮಾನದ ಸ್ವರ ಮಾಧುರ್ಯ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಸದಾ ಅನುರಣಿಸುವ ಸುಪ್ರಭಾತ ಎಂದರೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಾಗಲಾರದು.

Share

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Recent Posts More

  • 7 hours ago No comment

    ತೇಪೆಗಳೆಂದರೆ…

          ಕವಿಸಾಲು     ಆಗೆಲ್ಲಾ ಹೇಳಿ ಕಳಿಸದೆಯೇ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸೋರುವ ಬಿಂದಿಗೆಯಿಂದ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕಿದ ಹನಿಯೋ ಭಾರ ತಾಳದೆ ಮುರಿದ ಬಕೇಟಿನ ಸದ್ದೋ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದೇ? ವಿಶೇಷ ಹತಾರ ಪಿತಾರಗಳೇನಿಲ್ಲ ಹಳೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತುಂಡು, ಸುಡುಬೆಂಕಿ ಕಾಸಿ ಬರೆ ಇಟ್ಟರೆ ಸುಟ್ಟ ವಾಸನೆ ಜೊತೆಗೆ ಸಣ್ಣಗೆ ಹೊಗೆ ಆದರೆ, ಬಿರುಕು ಮುಚ್ಚುತ್ತಿತ್ತು ತುಂಡುಗಳು ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದವು ಗಾಯದ ಗುರುತು ಉಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು ನಿಜ ಆದರೆ ...

  • 23 hours ago No comment

    ನನ್ನೊಳಗಿನ ಮೈನಾ ಪಿಸುಗುಟ್ಟಿದಾಗ…

            ಕಾಣಲು ಸಣ್ಣವೆಂಬ ಸಂಗತಿಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಿಂಬ ಗಮನಿಸುತ್ತ…     ಅದೊಂದು ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ, ಎಷ್ಟು ಫಲವತ್ತಾಗಿದೆ ಅಂದರೆ ಕಾಳಿಗೊಂದು ತೆನೆ, ತೆನೆಗೆಂಟು ದಂಟು ಕೊಡೋಷ್ಟು… ಕೇಳುವುದಕ್ಕೇನೇ ಖುಷಿ, ಸಂಭ್ರಮ ಅಲ್ವಾ! ಯಾರಿಗೂ ಅನ್ನದ ಕೊರತೆ ಆಗದಷ್ಟು… ಹಂಚಿತಿನ್ನುವ ಭಾವವೇ ಸಾಕು ಅನ್ನುವ ತೃಪ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ. ಅಂದರೆ ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ಕೊಟ್ಟರೆ ಹತ್ತು ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದು ಸೇರತ್ತೆ ಅಂತ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ...

  • 1 day ago 2 Comment

    ನನ್ನನ್ನು ಕವಿಯೆಂದರು..!

        ಯಾರೂ ಫ್ರೆಂಡ್ಸೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಬರೆಯುತ್ತ ಹೋದೆ. ನನ್ನ ಪೋಸ್ಟುಗಳು ಪಬ್ಲಿಕ್ಕಿಗೆ ಇದ್ದವು. ನನಗದು ಕೂಡ ಅರಿವಿಲ್ಲ. ಲೈಕುಗಳು ಬೀಳುತ್ತ ಹೋದವು. ಓದುಗರು ಅವನ್ನು ಕವಿತೆ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಅದ್ಭುತವೆಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಡ್ ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಕಳಿಸುತ್ತ ಹೋದರು.       ಈ ಜಗತ್ತು ಅದೇಕೆ ಹಾಗೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು, ಸತ್ಯವನ್ನು, ಸ್ನೇಹವನ್ನು, ಕರ್ತವ್ಯನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ? ಯಾಕೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅಪಮಾನಪಡಿಸುತ್ತದೆ? ಯಾಕೆ ಕಳಂಕದ ...

  • 2 days ago No comment

    ಇದ್ಯಾವ ಪರಿ?

          ಕವಿಸಾಲು       ಥೇಟು ನವಿಲುಗರಿಯ ಹಾಗೆ ಮನಸಿನ ಪುಟಗಳ ನಡುವೆ ಬೆಚ್ಚಗೆ ಅಡಗಿ ಮರಿಯಿಟ್ಟು ನೆನೆದು ನೇವರಿಸಿದಾಗೆಲ್ಲ ಮುದ ಕೊಡುವ ನವಿರು, ನವಿರು! ಎದುರಿಲ್ಲದೆ, ಇಡಿಯಾಗಿ ಸಿಗದೆ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಚಿಗುರು ಕುಡಿಗಳಲಿ ನಳನಳಿಸಿ ಬಳುಕಿ ಬಾಗಿ ಕೆನ್ನೆಯಲಿ ಕಚಗುಳಿಯಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗೆ ಹರಿವ ಉಸಿರು! ಹೂಬನದ ಸೊಬಗಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಅರಳಲ್ಲಿ ದಳಗಳ ಸುತ್ತುಗಳಲಿ ಹಾಸಿ ಮಲಗಿದ ಕಂಪಾಗಿ ಮೈಮನಗಳ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಕರೆವ ಕಂಪಿಗೆ ...

  • 3 days ago No comment

    ಎರಡು ಕವಿತೆಗಳು

        ಕವಿಸಾಲು       ನಿನ್ನ ತೋಳ ಜೋಲಿಯಲಡಗಿರಬೇಕು ನೋಡು ತುಂಡು ಚಂದ್ರನ ಜೋಕಾಲಿ ಆಗಾಗ ಫಳ್ಳನೆ ಇಣುಕುವ ನಕ್ಷತ್ರ ಹಾಡಿನಂಥ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಕತೆ ನಿನ್ನ ಅನುಪಮ ನಂಬಿಕೆಯ ರಾಗ ಜಗದೇಕವೆಂಬಂತೆ ನನ್ನೆದೆ ಹಾಕುವ ತಾಳ ಮಬ್ಬಾದರೂ ಮುದ್ದುಕ್ಕಿಸುವ ಅವಳ ಮುಖ ಅಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಭೋರ್ಗರೆವ ಅಳು ನಿನ್ನ ದನಿಯಲ್ಲಿನ ಅವಳ ನೋವು ಒಮ್ಮೆ ತುಣುಕು ತುಣುಕುಣುತಾ ಮದವೇರಿದ ವಿಷಕನ್ಯೆಯಂತನಿಸುವ, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಗುಟುಕೊಂದೊಂದೂ ಪೇರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿಷವೇರಿ ...


Editor's Wall

  • 17 November 2017
    1 day ago 2 Comment

    ನನ್ನನ್ನು ಕವಿಯೆಂದರು..!

        ಯಾರೂ ಫ್ರೆಂಡ್ಸೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಬರೆಯುತ್ತ ಹೋದೆ. ನನ್ನ ಪೋಸ್ಟುಗಳು ಪಬ್ಲಿಕ್ಕಿಗೆ ಇದ್ದವು. ನನಗದು ಕೂಡ ಅರಿವಿಲ್ಲ. ಲೈಕುಗಳು ಬೀಳುತ್ತ ಹೋದವು. ಓದುಗರು ಅವನ್ನು ಕವಿತೆ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಅದ್ಭುತವೆಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಡ್ ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಕಳಿಸುತ್ತ ಹೋದರು.       ಈ ಜಗತ್ತು ಅದೇಕೆ ಹಾಗೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು, ಸತ್ಯವನ್ನು, ಸ್ನೇಹವನ್ನು, ಕರ್ತವ್ಯನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ? ಯಾಕೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅಪಮಾನಪಡಿಸುತ್ತದೆ? ಯಾಕೆ ಕಳಂಕದ ...

  • 14 November 2017
    4 days ago No comment

    ಅವ್ರ್ ಬಿಟ್ ಇವ್ರ್ ಬಿಟ್ ಅವ್ರ್ ಬಿಟ್ ಇವ್ರ್ ಯಾರು?

        ಈಗ ಮಕ್ಕಳನ್ನೆಲ್ಲ ಪರ ಊರುಗಳ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೂಕಿ ಯಾವ ಮನೆಗಳಲ್ಲೂ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದೆ ಬಣಗುಟ್ಟುತ್ತಿವೆ. ಹೋಮ್ ವರ್ಕ್, ರ್ಯಾಂಕ್ ಓಟ, ಅಂಕದ ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಯಾವ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೂ ಮಕ್ಕಳು ಆಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಬರಹ, ಕಾದಂಬಿನಿ ಅವರಿಂದ       ಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಯಾರಾದರೂ ಚೂರು ದೊಡ್ಡವರನ್ನು ಅಜ್ಜಿಯಾಗಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡಾದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲರೂ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಂತು ಕ್ಲಾಪ್ಸ್ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಕಳ್ಳರನ್ನು ...

  • 09 November 2017
    1 week ago No comment

    ಕೆಂಡದಂಥ ಕಾವ್ಯ

    ಪಾಶ್ ಎಂದೇ ಗೊತ್ತಾಗಿರುವ ಪಂಜಾಬಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಕವಿ ಅವತಾರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕವಿ. ತನ್ನ 20ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆತ ಮೊದಲ ಸಂಕಲನ ‘ಲೋಹ್ ಕಥಾ’ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆಯೇ (1970) ರಾತ್ರಿ ಬೆಳಗಾಗುವುದರೊಳಗೆ ಸ್ಟಾರ್ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದ. ಅದೇ ದಶಕದಲ್ಲೇ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಮತ್ತೂ ಎರಡು ಸಂಕಲನಗಳು ಪಂಜಾಬಿ ಕಾವ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆತನ ಹೆಸರನ್ನು ಶಾಶ್ವತಗೊಳಿಸಿಬಿಟ್ಟವು. ಅವನ ಕಾವ್ಯದ ಕತ್ತಿ ಖಲಿಸ್ತಾನಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಝಳಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕಡೆಗೆ ಅದೇ ಅವನ ಹತ್ಯೆಗೂ ಕಾರಣವಾಯ್ತು. ...

  • 07 November 2017
    2 weeks ago One Comment

    ಕಾಲದೊಂದೊಂದೇ ಹನಿಯು ಹರಿದುಹೋಗುವ ಸದ್ದು

    ಹಳೆಯ ಕಾವ್ಯದ ಮೆಲುಕನ್ನು ಇವತ್ತಿನ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಒಂದು ಸೊಗಸು. ಒಂದು ಕವಿತೆಯ ನೆವದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ನೆನಪಿನ ಗುರುತುಗಳೂ ಹಲವು. ಇದು ವಿಮರ್ಶೆಯಾಚೆಗಿನ, ಅಕೆಡೆಮಿಕ್ ಮಿತಿಯನ್ನು ದಾಟುವ ಗುರುತೂ ಆಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳದೆಯೂ.  ಕನೆಕ್ಟ್ ಕನ್ನಡ ಅಂಥದೊಂದು ಹುಡುಕಾಟದ ಖುಷಿ ಹಂಚಲು ತೊಡಗಿದೆ.  * * *         ನಾವು ಓಡುತ್ತಿರುವ ರಭಸಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಅರಿವಿಗೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದ್ಯಾವ ಹೊತ್ತಲ್ಲಿ ಜೀವಶಕ್ತಿ ತನ್ನ ಒಂದು ...

  • 06 November 2017
    2 weeks ago No comment

    ಕಾಣದ ಕಡಲಿನ ಮುಂದೆ…

    ಹಳೆಯ ಕಾವ್ಯದ ಮೆಲುಕನ್ನು ಇವತ್ತಿನ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಒಂದು ಸೊಗಸು. ಒಂದು ಕವಿತೆಯ ನೆವದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ನೆನಪಿನ ಗುರುತುಗಳೂ ಹಲವು. ಇದು ವಿಮರ್ಶೆಯಾಚೆಗಿನ, ಅಕೆಡೆಮಿಕ್ ಮಿತಿಯನ್ನು ದಾಟುವ ಗುರುತೂ ಆಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳದೆಯೂ.  ಕನೆಕ್ಟ್ ಕನ್ನಡ ಅಂಥದೊಂದು ಹುಡುಕಾಟದ ಖುಷಿ ಹಂಚಲು ತೊಡಗಿದೆ.  * * *         ಕಾವ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯ ಇರುವುದೇ ಅದರ ಅಮೂರ್ತತೆಯಲ್ಲಿ. ಕವಿತೆಯನ್ನು ಬರೆದ ಕವಿಗಿಂತ ಅದನ್ನು ಓದಿದವರಿಗೇ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ...